Boşnakzade Süleyman Bey: Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Kurucusu

Samsun, Millî Mücadele'nin ilk kıvılcımının atıldığı şehir olarak tarihe geçti. Bu direnişin örgütlenmesinde önemli bir rol üstlenen isimlerden biri de Boşnakzade Süleyman Bey'dir. Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurucusu ve başkanı olan Süleyman Bey, İngiliz işgal kuvvetlerinin baskılarına karşı verilen mücadelenin önderlerindendir.

Cemiyetin Kuruluşu ve Boşnakzade Süleyman Bey'in Rolü

Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, 1919 yılında İngiliz işgal kuvvetlerinin baskılarına bir tepki olarak kuruldu. Derneğin kuruluşunda, şehrin ileri gelenlerinden Boşnakzade Süleyman Bey'in öncülüğü etkili oldu. Süleyman Bey, Samsun'u temsilen katıldığı Sivas Kongresi'nden döndükten sonra cemiyetin kuruluş çalışmalarını başlattı. Kurucular arasında Samsun Ticaret Odası Başkatibi Şükrü Bey, Hacı Hayrullahzade Ömer Bey, Ethem Veysi Aksan, Hacı Ömerzade Hasan Umur Bey, Gümüşoğlu Hacı Hasan Bey, Kadızade Yusuf Kenan Bey, Hacı Molla Dursun ve matematik öğretmeni Adil Bey yer aldı. O dönem Samsun'da bulunan yedek teğmen ve millî çete liderlerinden İstanbullu Süreyya Bey'in önerisiyle cemiyetin başkanlığına Boşnakzade Süleyman Bey seçildi.

Şeyh Sadi Tekkesi: Millî Mücadelenin Karargâhı

Cemiyetin toplantı noktası olarak Şeyh Sadi Tekkesi kullanılıyordu. Bu tekke, aynı zamanda Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurucularından Şeyh Sadi Efendi'nin eviydi. Millî Mücadele süresince Samsun'daki Kuvâ-yi Milliyecilerin karargâhı olarak hizmet veren bu tarihî bina, Ankara Hükûmeti'nden gelen gizli emirlerin üyelere duyurulduğu merkez haline geldi. Boşnakzade Süleyman Bey'in yöneticiliğinde, cemiyetin faaliyetleri bu tekke etrafında şekillendi.

Cemiyetin Faaliyetleri ve Azınlık Cemiyetleriyle Mücadele

Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin faal olduğu dönemde Samsun'da sekiz farklı azınlık cemiyeti bulunuyordu. Bunlar arasında Samsun Rum Muhacirin Cemiyeti, Pontus İdman Kulübü, İrfanperverler Kulübü, Müdafaa-i Meşrute Cemiyeti, Mukaddes Rum Anadolu Cemiyeti, Rum Teceddüt ve İhya Cemiyeti, Kordos Komitesi ve Merzifon Amerikan Koleji sayılabilir. Bu cemiyetlere karşı millî mücadele ruhunu güçlendirmek amacıyla çalışan Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin dışında, Cemiyet-i Hayriye-i İslamiye, İhtiyat ve Zabıtan Cemiyeti, Karadeniz Türkleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile Oymak Teşkilatı da Samsun'da faaliyet gösteren diğer millî cemiyetlerdi.

Sivas Kongresi sonrası millî cemiyetlerin birleşmesiyle birlikte millî müfrezeler kurulmaya başlandı. Bu sürecin bir sonucu olarak Samsun Bahriye Muhafız Müfrezesi oluşturuldu. Bu müfreze, 1920 yılı sonlarına doğru tabur haline geldi ve Rum çetelerine karşı oldukça başarılı mücadeleler verdi.

Şeyh Sadi Tekkesi'nden Müzeye Uzanan Yol

Boşnakzade Süleyman Bey'in ve arkadaşlarının mücadele merkezi olan Şeyh Sadi Tekkesi, günümüzde Kuva-i Milliye Müzesi olarak ziyaret edilebiliyor. Resmî adıyla Şeyh Sadi Tekkesi Kuva-i Milliye Ruhu Külliyesi ile Şehit ve Gazi Anı Evi, Samsun'un İlkadım ilçesinde yer alan tarihî bir ev müzesidir. 2013 yılında Samsun Büyükşehir Belediyesi tarafından restore çalışmaları başlatılan bina, 2016 yılında ziyarete açıldı. Müzede balmumu heykellerle yapılan canlandırmalar ve sinevizyon gösterileri aracılığıyla Millî Mücadele'ye dair bilgiler sunuluyor. Ayrıca müze, Tarihi Kentler Birliği tarafından dağıtılan 2018 Müze Özendirme Ödülleri'nde Millî Mücadele müzeleri dalında ödüle layık görüldü.

Boşnakzade Süleyman Bey'in Mirası

Boşnakzade Süleyman Bey'in liderliğindeki Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Samsun'un Millî Mücadele'deki direnişinin temel taşlarından birini oluşturdu. Onun öncülüğünde kurulan cemiyet, işgal kuvvetlerine karşı halkın örgütlenmesini sağladı ve Samsun'un kurtuluş mücadelesinde önemli bir rol oynadı. Bugün Şeyh Sadi Tekkesi'nde sergilenen anılar, bu mücadelenin izlerini gelecek kuşaklara aktarmaya devam ediyor. Boşnakzade Süleyman Bey, Samsun'un tarihinde unutulmaz bir iz bırakan kahramanlardan biri olarak anılıyor.

Kaynak: tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org
Görsel: Cobija, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0