Samsun Bombardımanı (1922): Amerikan ve Yunan Donanmasının Samsun'a Saldırısı

Samsun, Kurtuluş Savaşı'nın en kritik dönemeçlerinden birine sahne oldu. 7 Haziran 1922 sabahı, Amerikan Deniz Kuvvetleri ve Yunanistan Deniz Kuvvetleri'ne bağlı gemiler, şehri hedef alan büyük bir saldırı başlattı. Bu olay, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Türklere karşı yapılan ilk ve tek Amerikan operasyonu olarak tarihe geçti. Bombardıman, yalnızca askerî bir harekât değil; aynı zamanda şehrin sivil halkını, ticari yapısını ve kültürel dokusunu derinden etkileyen bir yıkım anıydı.

Bombardımanın Arka Planı

O dönemde Karadeniz'de Türk denizcileri, Sovyetler Birliği'nden silah ve cephane taşıyan birkaç küçük gemiyle Yunan avcı botlarına ve savaş gemilerine karşı koymaya çalışıyordu. Daha büyük gemilere duyulan ihtiyaç, Trabzon Nakliyatı Bahriye Kumandanı Fahri Bey'in planıyla yeni bir boyut kazandı. Plana göre, Yunanların Karadeniz'deki büyük ticaret gemilerinden biri ele geçirilecekti. Bu doğrultuda, 26 Nisan 1922 akşamı Rusya'nın Novorossiysk Limanı'nda yükleme yapan Enosis adlı kargo gemisi, iki küçük Türk gambotu tarafından durduruldu ve el konuldu. Birkaç saat süren kovalamacanın ardından Enosis, içindeki 500 bin liralık malzeme ve altınlarla birlikte ele geçirildi; gemiye Trabzon adı verilerek Türk nakliye filosuna katıldı. O güne dek yalnızca taşımacılık yapan Kuvâ-yi Milliyeci denizciler, bu harekâtla Yunan güçlerine ticari gemiler üzerinden darbe vurmaya başladı. Yunanlar ise bu kaybın misillemesi olarak Samsun Bombardımanı'nı planladı.

Bombardıman Anı

7 Haziran 1922 sabaha karşı, Yunan filosu Samsun açıklarına geldi. Filoda Georgios Averof ve Kilkis zırhlıları, panter sınıfı iki muhrip, iki yardımcı kruvazör ve dört küçük mayın tarayıcı gemi yer alıyordu. Samsun Bahriye Muhafız Müfrezesi ve 10. Tümen, savunma önlemleri alarak siperlere cephane yığmaya ve sahile topçu bataryaları yerleştirmeye başladı. Yunanlar saat 10.00 civarında, Samsun Limanı'nda demirli Amerikan gemileri aracılığıyla Samsun Mutasarrıfı Faik Bey'e bir protesto mektubu gönderdi. Mektupta Samsun'un askerî üs hâline getirildiği ve kent özelliğini kaybettiği belirtilerek şehrin teslim edilmesi istendi. Ankara Hükûmeti ile yapılan telgraflaşma sonucunda bu istek reddedildi; Samsun'un açık bir şehir olduğu ve bombalanamayacağı, şayet bombalanırsa tüm sorumluluğun Yunanistan Krallığı'na ait olacağı cevabı verildi.

Saat 15.30'da bombardıman başladı. Hedefler arasında hükûmet konağı, kıyıdaki ambarlar, deniz araçları, kentin batısındaki Rus petrol tankları ile Amerikalı ve Hollandalı tüccarlara ait tütün depoları vardı. Türk tabyaları, sahildeki topçu bataryalarıyla karşılık verdi. İki saat süren bombardıman sırasında Yunan gemileri beş yüzden fazla mermi kullandı. Saldırıda dört asker öldü, üç asker yaralandı. Ayrıca 4.170 teneke petrol, 68.368 kg benzin, 900 kilogram ispirto ve askerî yiyecek ambarı yandı; kırk sekiz ev, üç dükkân, hükûmet konağı, gümrük binası, Canik Surp Nigoğayos Ermeni Kilisesi ve yetimhanesi yıkıldı; sahildeki on altı balıkçı teknesi hasar gördü. İki saatin sonunda Georgios Averof zırhlısının çekilmesiyle birlikte diğer gemiler de bölgeyi terk etti. Amerikan muhripleri de bu bombalama hareketinde yardımcı olmuştu.

Sonrası ve Etkileri

Bombardımanın ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi, 12 Haziran ve 16 Haziran 1922 tarihli toplantılarında bütün Karadeniz sahillerini savaş alanı ilan ederek bölgedeki Rumların tehcirine karar verdi. Samsun'daki Rum çeteciliğinin önde gelen ailelerinden Yelkencioğulları, Andavallıoğulları ve Enfiyecioğulları ile varlıklı Rumlar, Dâhiliye Vekaletinin izniyle İstanbul'a gönderildi. Ardından 10. Tümen kumandanı olarak atanan Trabzonlu Albay Veysel Bey döneminde, Rum çetelerini organize eden idareciler yakalandı.

Samsun Bombardımanı, şehrin hafızasında derin izler bırakan bir olaydır. Yalnızca askerî bir çatışma değil; sivil halkın, ticaretin ve dini yapıların da hedef alındığı bir yıkım olarak tarihteki yerini almıştır. Bu saldırı, Kurtuluş Savaşı'nın Karadeniz'deki seyrini değiştiren önemli bir dönüm noktasıdır.

Kaynak: tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org
Görsel: Unknown author Unknown author, Wikimedia Commons, Public domain